Als boekhouder, accountant of belastingadviseur heb je het ongetwijfeld meegemaakt. Je verwerkt een bankafschrift, ziet een betaling aan de Belastingdienst met een 16-cijferig betalingskenmerk, en wilt even snel opzoeken bij welke aanslag die betaling hoort. Voorheen ging je naar de zoekhulp op belastingdienst.nl, voerde het kenmerk in, en kreeg direct het aanslagnummer terug. Simpel, snel, gratis.
Maar als je dat nu probeert, merk je dat het niet meer kan. De terugrekenfunctie is verdwenen. En die komt niet meer terug.
In dit artikel leggen we uit wat er is gebeurd, waarom de Belastingdienst deze functie heeft verwijderd, en welke alternatieven je nu hebt — inclusief waar je op moet letten qua privacy.
Wat is er veranderd?
Tot eind oktober 2022 bood de Belastingdienst op hun website een zoekhulp aan waarmee je twee kanten op kon werken:
- Aanslagnummer → betalingskenmerk: je voert het aanslagnummer in en krijgt het bijbehorende 16-cijferige betalingskenmerk
- Betalingskenmerk → aanslagnummer: je voert het betalingskenmerk in en krijgt het leesbare aanslagnummer met belastingsoort en periode
Optie 2 is geschrapt. De zoekhulp op belastingdienst.nl werkt nu alleen nog van aanslagnummer naar betalingskenmerk — precies de richting die je als boekhouder het minst nodig hebt. Want als je het aanslagnummer al hebt, heb je de tool niet nodig. Het probleem doet zich juist voor als je alleen het betalingskenmerk hebt, bijvoorbeeld bij het verwerken van bankafschriften.
Waarom heeft de Belastingdienst de zoekhulp aangepast?
De reden is de AVG — de Algemene verordening gegevensbescherming.
Het Forum van Fiscale Dienstverleners heeft hierover het volgende gecommuniceerd: de terugrekenfunctie is verwijderd omwille van de privacywetgeving. Een betalingskenmerk bevat namelijk in gecodeerde vorm het BSN (burgerservicenummer) of RSIN (fiscaal nummer) van de belastingplichtige. Als je van betalingskenmerk naar aanslagnummer gaat, maak je dat BSN of RSIN zichtbaar.
De redenering van de Belastingdienst is als volgt: iemand die enkel een betalingskenmerk heeft (bijvoorbeeld van een bankafschrift) zou via de terugrekenfunctie het BSN van een ander persoon kunnen achterhalen. Dat is een persoonsgegeven, en het beschikbaar stellen daarvan via een publieke website past niet bij de AVG.
Of je het nu wel of niet eens bent met deze afweging — het is een feit, en het is niet aannemelijk dat de Belastingdienst deze beslissing terugdraait.
Wat kun je nog wél bij de Belastingdienst?
De zoekhulp op belastingdienst.nl is niet helemaal verdwenen. Je kunt er nog steeds:
- Van aanslagnummer naar betalingskenmerk gaan — handig als je een aanslag moet betalen maar het betalingskenmerk kwijt bent
- Via het portaal “Overzicht betalen en ontvangen” inloggen met DigiD of eHerkenning om al je openstaande aanslagen met betalingsinformatie te zien
Maar voor de dagelijkse praktijk van het verwerken van bankafschriften — waar je tientallen betalingskenmerken per dag tegenkomt — is dit geen werkbare oplossing. Je kunt moeilijk voor elke klant inloggen met eHerkenning om een betalingskenmerk te controleren.
Wat zijn de alternatieven?
Sinds de Belastingdienst de terugrekenfunctie heeft verwijderd, zijn er diverse commerciële en gratis alternatieven ontstaan. Er zijn grofweg drie categorieën:
1. Tools die gegevens naar een server sturen
Sommige tools sturen het betalingskenmerk naar een server om het daar te decoderen. Dit is de meest voorkomende aanpak, maar roept vragen op: als de reden voor het verwijderen van de zoekhulp de AVG was, is het dan verstandig om BSN’s en fiscale nummers via een externe server te laten lopen?
Waar je op moet letten:
- Wordt de invoer (het betalingskenmerk) opgeslagen?
- Is er een verwerkersovereenkomst beschikbaar?
- Waar staan de servers?
- Wie heeft toegang tot de data?
2. Handmatige berekening
Je kunt een betalingskenmerk ook handmatig ontcijferen als je de ODB-specificatie kent. Je moet dan de elfproef terugrekenen, de middelcode bepalen, het fiscaal nummer reconstrueren en de tijdvakcodering aflezen. Dit is in de praktijk niet werkbaar: het kost 5 tot 10 minuten per kenmerk en is foutgevoelig.
Lees meer over de technische opbouw in ons artikel: Betalingskenmerk ontcijferen: de complete gids.
3. Lokale tools die in je browser werken
De derde categorie — waar De Kenmerkvertaler bij hoort — decodeert het betalingskenmerk volledig in je browser. Er worden geen gegevens naar een server gestuurd. Het BSN, het kenmerk en je klantenlijst verlaten nooit je computer.
Waarom privacy er juist bij betalingskenmerken toe doet
Dit is een punt dat vaak wordt onderschat. Een betalingskenmerk is niet zomaar een nummer — het bevat in gecodeerde vorm:
- Het BSN van een particulier, of het RSIN/fiscaal nummer van een onderneming
- De belastingsoort (en daarmee indirect informatie over iemands fiscale situatie)
- Het tijdvak en type aanslag (voorlopig, definitief, navordering)
Als accountant of belastingadviseur verwerk je deze gegevens voor je klanten. Op grond van de AVG ben je verwerker van persoonsgegevens en heb je een zorgplicht. Het structureel invoeren van betalingskenmerken in een online tool die data naar een server stuurt, is strikt genomen een verwerking waarvoor je een verwerkersovereenkomst nodig hebt.
De Belastingdienst heeft de zoekhulp verwijderd om precies deze reden. Het zou vreemd zijn om vervolgens hetzelfde probleem te verplaatsen naar een commerciële partij.
Hoe De Kenmerkvertaler dit oplost
De Kenmerkvertaler is gebouwd als antwoord op precies dit dilemma: hoe kun je betalingskenmerken snel en betrouwbaar ontcijferen zonder concessies te doen aan privacy?
Volledig lokale decodering
Alle berekeningen vinden plaats in JavaScript in je browser. Er wordt geen enkel gegeven verstuurd naar onze servers. Het betalingskenmerk, het BSN, het aanslagnummer — alles blijft op jouw computer.
Geen tracking, geen analytics
We volgen niet wat je doet. Er zijn geen cookies voor tracking, geen analytics-scripts. De enige cookie is een functionele sessie-cookie om je ingelogd te houden.
Klantenlijst in je browser
Als je fiscale nummers koppelt aan klantnamen (zodat je direct ziet van wie een betaling is), wordt die lijst opgeslagen in de lokale opslag van je eigen browser. Wij hebben er geen toegang toe.
Geen verwerkersovereenkomst nodig
Omdat wij geen persoonsgegevens verwerken, hoef je geen verwerkersovereenkomst met ons af te sluiten. Dat maakt De Kenmerkvertaler ook geschikt voor kantoren met strenge compliance-eisen.
Conform de ODB-specificatie
De decodering volgt de officiële specificatie van de Belastingdienst en is geverifieerd tegen duizenden echte aanslagen. Alle gangbare belastingsoorten worden ondersteund: OB, LH, VPB, IB, Zvw en MRB.
Praktisch: hoe werkt het?
De werkwijze is bewust simpel gehouden:
- Kopieer het 16-cijferige betalingskenmerk van je bankafschrift
- Plak het in De Kenmerkvertaler
- Kopieer de kant-en-klare boekingsomschrijving naar je boekhoudpakket
Het resultaat bevat het volledige aanslagnummer, de belastingsoort, het tijdvak en — als je een klantenlijst hebt ingericht — de naam van de klant.
Met het Pro-abonnement kun je klantnamen koppelen aan fiscale nummers. Met het Kantoor-abonnement komt daar Excel import/export bij en de mogelijkheid om het format van de boekingsomschrijving aan te passen aan je boekhoudpakket.
Probeer De Kenmerkvertaler
Vertaal betalingskenmerken in één klik. 100% lokaal, AVG-proof, gratis te proberen.
Probeer het gratis →Tips voor het verwerken van betalingskenmerken in 2026
Nu de zoekhulp van de Belastingdienst beperkt is, zijn er een paar dingen die je kunt doen om het verwerken van betalingskenmerken soepeler te laten verlopen:
Vraag klanten om aanslagen door te sturen. Verschillende accountantskantoren hebben na de wijziging van de zoekhulp hun werkwijze aangepast. Ze vragen klanten actief om ontvangen aanslagen en beschikkingen toe te voegen aan de administratie. Zo heb je het aanslagnummer direct bij de hand.
Gebruik de Berichtenbox van MijnOverheid. Klanten die hun Berichtenbox hebben geactiveerd, kunnen alle aanslagen en beschikkingen daar terugvinden. Met eHerkenning kun je als gemachtigde ook namens je klant inloggen.
Gebruik een tool voor bulk-verwerking. Als je veel bankafschriften verwerkt, is handmatig ontcijferen niet realistisch. Een tool als De Kenmerkvertaler bespaart je minuten per kenmerk.
Let op privacy. Kies een tool die past bij je AVG-verplichtingen. Controleer of gegevens lokaal worden verwerkt of naar een server worden gestuurd, en of je een verwerkersovereenkomst nodig hebt.
Veelgestelde vragen
Komt de terugrekenfunctie van de Belastingdienst nog terug?
Dat is niet waarschijnlijk. De verwijdering is een bewuste keuze op basis van de AVG, en de Belastingdienst heeft geen signalen gegeven dat ze dit willen terugdraaien.
Kan ik het betalingskenmerk opzoeken via MijnOverheid?
Niet direct. Via het portaal “Overzicht betalen en ontvangen” kun je wel al je openstaande aanslagen met betalingsinformatie inzien. Maar dit vereist inloggen met DigiD of eHerkenning en is per klant — niet praktisch voor bulk-verwerking.
Is het veilig om betalingskenmerken in een online tool in te voeren?
Dat hangt af van de tool. Een betalingskenmerk bevat het BSN of fiscaal nummer — dat zijn persoonsgegevens. Kies een tool die lokaal werkt en geen data verstuurt, of zorg dat je een verwerkersovereenkomst hebt met de aanbieder.
Wat als mijn klant het aanslagnummer niet heeft?
Dan is een betalingskenmerk-tool de snelste oplossing. Alternatieven: inloggen bij de Belastingdienst namens de klant via eHerkenning, of de klant vragen om in te loggen en het aanslagnummer door te geven.
Hoeveel kost De Kenmerkvertaler?
Er is een gratis versie met 3 vertalingen per dag. Het Pro-abonnement kost €14,95 per maand (of €149 per jaar) en biedt onbeperkte vertalingen met klantnaamherkenning. Het Kantoor-abonnement kost €29,95 per maand (of €289 per jaar) en voegt Excel import/export en aangepaste formats toe.